e-mail: iaekrak@archeo.pan.krakow.pl

 

BAdania

i projekty naukowe

 

Oddział prowadzi badania w zakresie prahistorii i archeologii wczesnego średniowiecza na wyżynach lessowych, w Karpatach, na Pogórzu Karpackim oraz w innych rejonach Polski (Sudety).

Zajmuje się także  bardziej ogólnymi zagadnieniami dotyczącymi prahistorii i wczesnego średniowiecza w Europie Środkowej. Ważnym aspektem działalności Oddziału jest archeologia środowiskowa. Polega ona na badaniu wzajemnych relacji człowieka prahistorycznego i jego środowiska naturalnego oraz na studiach mikroregionalnych dotyczących historii osadnictwa danego obszaru. Oddział jest także zaangażowany Europie opracowanie materiałów pochodzących z systematycznych badań wykopaliskowych. Poczesne miejsce zajmują tu badania o charakterze interdyscyplinarnym przejawiające się we współpracy ze specjalistami w dziedzinie paleobotaniki (próby rekonstrukcji środowiska przyrodniczego człowieka prahistorycznego oraz określenie podstaw  jego gospodarki), paleozoologii (poznanie struktury hodowli i konsumpcji w czasach prahistorycznych) i antropologii fizycznej. W ramach tych zainteresowań prowadzone są w Igołomi cykliczne spotkania szkoleniowe tzw. warsztaty archeobotaniczne i archeozoologiczne.

 

 

Bronocice. Grób zbiorowy ze starszej fazy „pucharowo-badeńskiej”

Bronocice. Naczynie „z wozami”

 

W historii ostatnich dziesięcioleci działalności Oddziału bardzo ważne miejsce zajmują badania, które były wykonywane w ramach współpracy polsko-amerykańskiej. Stronami współdziałania były IHKM PAN oraz State University of Michigan (Ann Arbor) i State University of New York (Buffalo). Badania dotyczyły osadnictwa neolitycznego i z wczesnej epoki brązu. Współpraca była realizowana w latach 1968-1975. W jej ramach przeprowadzono wielkie (szerokoprzestrzenne) prace wykopaliskowe na stanowiskach w Olszanicy (kultura ceramiki wstęgowej rytej), Niedźwiedziu (kultura pucharów lejkowatych), Bronocicach (kultura pucharów lejkowatych i badeńska) oraz Iwanowicach (kultura ceramiki promienistej i wczesnobrązowa kultura mierzanowicka).

 

 

Iwanowice, Babia Góra. Grób kultury mierzanowickiej

Neolityczne zabytki z Bronocic

 

Rezultaty tych badań są w dalszym ciągu przedmiotem systematycznych analiz wykonywanych przez zespół naukowy Oddziału.

Najważniejsze stanowiska badane w ostatnich latach to: Nowa Biała, woj. Nowy Sącz (1985-95, schronisko skalne ze środkowego i górnego paleolitu); Zagaje Stradowskie, woj. Kielce (1991-96, kurhan kultury pucharów lejkowatych), Słonowice, woj. Kielce (1979-97, miejsce kultowe i cmentarzysko grobowców kujawskich kultury pucharów lejkowatych oraz osada kultury trzcinieckiej), Szarbia, woj. Kielce (1980-85, osada i cmentarzysko kultury mierzanowickiej, Zofipole, woj. Kraków (1986, 1997, osada i centrum produkcji ceramiki z późnego okresu rzymskiego), Mysławczyce, woj. Kraków (1988-94, wielofazowa osada, głównie z późnego okresu rzymskiego), Łękawa, woj. Kielce (1991-92; cmentarzysko kultury ceramiki sznurowej i cmentarzysko kultury łużyckiej), Kocmyrzów, woj. Kraków (1996-97, cmentarzyska kultury ceramiki sznurowej i kultury łużyckiej), Smroków, woj. Kraków (cmentarzysko kultury ceramiki sznurowej), Zielona, woj. Kraków cmentarzysko kultury ceramiki sznurowej), Wielka Wieś, woj. Tarnów (1996-97, stanowisko wielokulturowe z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza), Czchów, woj. Tarnów (1997, osada kultury ceramiki sznurowej i osada kultury Otomani), Łoniowa, woj. Tarnów (1997; dom kultury ceramiki wstęgowej rytej), Stradów, woj. Kielce (1997, weryfikacja chronologii wczesnośredniowiecznego grodziska).

Ważne miejsce w działalności Oddziału zajmuje międzynarodowa współpraca w zakresie badań terenowych. Od szeregu lat prowadzona jest współpraca z Instytutem Archeologicznym Akademii Nauk Republiki Czeskiej w Brnie. Dotyczy ona głównie kwestii przełomu epok kamienia i brązu w zachodniej części strefy karpackiej. Zaowocowała ona między innymi opracowaniami materiałów kamiennych morawskiej kultury ceramiki sznurowej oraz morawskiej kultury protounietyckiej.

Na obszarze północno-zachodniej Słowacji prowadzone są wspólnie z Instytutem Archeologii SAV w Nitrze badania nad kulturą najstarszych rolników i pasterzy na Wyżynie Ondawskiej. Wspólnie jest też realizowany projekt dotyczący neolityzacji centralnej części Karpat Polskich (Projekt Spiski) oraz program badań w dziedzinie technologii i podstaw typologii ceramiki prehistorycznej i wczesnośredniowiecznej.

 

 

Rejon przełomu Białki przez Pieniński Pas Skałkowy. Na pierwszym planie Obłazowa Skała

Górnopaleolityczny bumerang z ciosu mamuta. Fot. M. Biernacki

Razem z Ukraińską  Akademią Nauk we Lwowie prowadzone jest rozpoznanie osadnictwa prahistorycznego w międzyrzeczu Sanu i górnego Dniestru. Przy finansowym poparciu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej realizowane są badania nad początkami osadnictwa w Sudetach Zachodnich, zaś we współpracy z Uniwersytetem w Erlangen przeprowadzono badania poszukiwawcze w Lesie Bawarskim.

 

 

Kurhan kultury ceramiki sznurowej. Wyżyny na południe od Beskidu Niskiego (Słowacja)

Dolina Murg w północnym Szwarcwaldzie. Rejon badań archeologicznych i paleobotanicznych

 

Aktualnie wdrażane są we współpracy z Landesdenkmalamt w Dreźnie badania nad osadnictwem prehistorycznym niemieckiej części Sudetów.

W ostatnich latach pracownicy Oddziału kierowali 9 dużymi projektami grantowymi dotyczącymi kluczowych zagadnień prahistorii południowej Polski. Znalazło się też miejsce na realizację ogromnego przedsięwzięcia wydawniczego - publikacji największych cmentarzysk okresu lateńskiego i rzymskiego w Polsce (7 monografii).

Warto wreszcie podkreślić, iż Oddział współtworzy (wraz z Uniwersytetem Jagiellońskim i Muzeum Archeologicznym w Krakowie) Krakowski Zespół do Badań Autostrad. W tych ramach jest zaangażowany w olbrzymie badania wykopaliskowe o charakterze ratowniczym związane z budową autostrady A4 (m.in. Aleksandrowice, woj. krakowskie). Trzeba też wspomnieć o wspieraniu przez Oddział konserwatorskiego programu prac zabezpieczających obiekty archeologiczne, znajdujące się na terenach dotkniętych powodzią w 1997 r. (m.in. stanowisko Pilce w woj. wałbrzyskim).

W Oddziale wydawane są 2 czasopisma: Sprawozdania Archeologiczne i Acta Archaeologica Carpathica.